Rodzice często szukają odpowiedzi na pytanie: co dzieje się z moim dzieckiem?
Dlaczego jest rozdrażnione, zamknięte w sobie, nadpobudliwe albo przeciwnie – wycofane i pozbawione energii?

Coraz częściej mówi się o ADHD. Jednak nie każde trudne zachowanie dziecka wynika z zaburzenia neurorozwojowego. Czasem to coś innego – trauma, czyli rana psychiczna, której dziecko nie potrafi jeszcze zrozumieć ani nazwać.

Trauma – rana, której umysł nie potrafi udźwignąć

Trauma to doświadczenie przytłaczające, takie, które przekracza możliwości poradzenia sobie z nim. Może to być:

• zagrożenie życia lub zdrowia
• przemoc fizyczna lub emocjonalna
• zaniedbanie
• życie z rodzicem, który sam zmaga się z poważnymi trudnościami psychicznymi
• brak responsywności opiekunów – kiedy dziecko nie czuje się widziane i bezpieczne

Trauma może być bezpośrednia – gdy dziecko samo doświadcza zagrożenia.
Może być też pośrednia – kiedy żyje w ciągłym lęku o bliskich. Przykładem są dzieci rodzin uchodźczych z Ukrainy, które przebywają w Polsce, ale wiedzą, że ich bliscy pozostają w strefie wojny.

Dlaczego objawy traumy u dzieci często pojawiają się później?

Dzieci mają tendencję do odroczonych reakcji traumatycznych.
W momencie wydarzenia mogą wydawać się „w porządku”, a trudności pojawiają się dopiero po miesiącach lub latach — gdy system nerwowy zaczyna przetwarzać doświadczenie.

To dlatego rodzice często nie łączą objawów z wcześniejszymi wydarzeniami.

Jak trauma może wyglądać w codziennym życiu dziecka?

Objawy bywają bardzo różne i często nie kojarzą się z psychiką.

Emocjonalne i fizyczne

• poczucie pustki, obniżony nastrój
• silne wahania emocji
• unikanie tematów budzących lęk
• napięcie w ciele, tiki, drżenie rąk lub brody
• bóle brzucha, wymioty, biegunki bez przyczyny medycznej
• napady paniki, duszności, kolki
• anhedonia – brak radości z rzeczy, które wcześniej cieszyły

Poznawcze

• trudności z koncentracją i pamięcią
• spadek kreatywności
• natrętne wspomnienia lub „urwane” fragmenty pamięci
• trudność w nazwaniu emocji (aleksytymia)
• poczucie winy, bezsilności, przekonanie „to moja wina”

Behawioralne

• silna drażliwość, impulsywność
• przekraczanie granic lub brak wyczucia społecznego
• nadmierne lgnięcie do ludzi albo całkowite wycofanie
• koszmary senne
• brak zaufania do dorosłych
• u starszych dzieci – sięganie po używki jako sposób regulacji emocji

Trauma czy ADHD? Dlaczego to rozróżnienie jest tak ważne

Objawy traumy mogą bardzo przypominać ADHD:

Różnica polega na źródle problemu.

ADHD wynika z neurobiologii.
Trauma jest reakcją organizmu na zagrożenie.

Jeśli pomylimy jedno z drugim, dziecko może dostać wsparcie niedostosowane do jego potrzeb. A w przypadku traumy kluczowe jest poczucie bezpieczeństwa, relacja i terapia, a nie tylko trening koncentracji czy farmakoterapia.

Co jest najważniejsze dla rodzica?

Nie diagnoza na własną rękę, lecz uważność.

Jeśli widzisz u dziecka:

• nagłą zmianę zachowania
• trudności, które pojawiły się po stresującym wydarzeniu
• objawy somatyczne bez przyczyny medycznej
• silny lęk lub wycofanie

to sygnał, by skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego dzieci.

Czasem największym wsparciem dla dziecka nie jest szybka etykieta, lecz pytanie:

„Co ono przeżyło?” zamiast „Co jest z nim nie tak?”